Gepost op 04/10/2006Reuma patiënt de kou inReumapatiënten hebben baat bij fietsen. Dat ontdekte Wiebe Patberg
tijdens zijn promotieonderzoek naar de invloed van kou, warmte en vocht
op reuma. 'Drie uur per dag buiten zijn, weer of geen weer. Dat is het 'beste.''Ik fiets zo'n anderhalf uur per dag, een kilometer of vijfentwintig', zegt Wiebe Patberg. 'Fietsen helpt tegen mijn kwaal: Patberg (58) heeft sinds vijfentwintig jaar reumatoïde artritis, een ziekte die het kraakbeen tussen de gewrichten aantast. Van eind 1995 tot begin 2001 werd hij elf keer geopereerd. 'Ik heb twee kunstschouders,' zegt hij grijnzend, 'alle tien gewrichtskoppen van mijn middenvoetsbeentjes zijn verwijderd en zo kan ik wel even doorgaan.' Sinds hij veel fietst, zijn de klachten sterk verminderd. 'Ik ben al vier jaar niet meer geopereerd!'
Vochtigheid cruciaal Mensen met reuma hebben last van stijfheid en vaak veel pijn. Patberg is onderzoeker bij de afdeling Medische Fysiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij vroeg zich af waarom de pijn zo sterk wisselt. Hij dook in de literatuur. Reumapatiënten, wist iedereen te melden, hebben baat bij warme, droge zomers. Natte, koude winters zijn funest. Maar uit een wetenschappelijk onderzoek van begin jaren tachtig bleek juist dat de klachten gedurende de zomer toe- en 's winters afnemen. Is de temperatuur of juist de vochtigheid de boosdoener? De hamvraag was gesteld en afgelopen februari promoveerde Patberg op zijn onderzoek naar weersinvloeden op reuma.
Vanaf 1983 hield hij systematisch zijn pijnklachten bij, zijn bloedbezinking en vanaf 1986 ook zijn reumafactor. De pijn noteerde hij dagelijks, meteen na het opstaan. De bloedbezinking verraadt of je een ontsteking hebt en is een maat voor de intensiteit van reuma, zolang je geen andere ontstekingen hebt. De reumafactor tenslotte vertegenwoordigt de activiteit van immuuncellen. Reuma is het gevolg van een ontregeld immuunstelsel. De immuuncellen beschouwen de bekleding van gewrichtskapsels als lichaamsvreemd weefsel en gaan die te lijf met agressieve enzymen. De reumafactor is een redelijk betrouwbare indicator van reuma. Patbergs klachten stegen ?s zomers en zakten 's winters. Warmte was dus niet heilzaam.
Maar waarom niet?
Patberg zette zijn metingen af tegen de temperatuur en, vanaf 1990, ook tegen het aantal uren dat hij buiten was. Het vermoeden rees dat de luchtvochtigheid - die bij warm weer hoger is dan bij koud weer - de doorslag geeft.
Warme lucht neemt veel meer vocht op dan koude lucht. Zelfs in de woestijn hoeft er maar een oase in de buurt te zijn of er zit al meer vocht in de lucht dan op een koude winterdag in Nederland. 'Als je droge lucht wilt, kun je beter naar de Noordpool gaan dan naar de Sahara', zegt Patberg. 'Maar als het koud is, heb je veel kleren nodig. Onder een dikke laag kleren kan het vocht dat uitje huid verdampt niet weg - funest voor reuma: Patberg begon een experiment en merkte dat veel naar buiten gaan zonder jas tot minder pijnklachten leidt en tot een lagere reumafactor.
Schaars gekleed 'Sinds ik dat weet probeer ik minstens drie uur per dag buiten te zijn, zomer en winter, weer of geen weer', vertelt hij. Patberg woont elf hoog op een flat en 'uren stilzitten op een ijzig balkon' is geen pretje. 'Dus ben ik meer gaan fietsen en dat bleek een nog grotere impact te hebben. Op de fiets neemt de ventilatie aan de huid toe zodat die droog blijft. Voorwaarde is wel dat je je zo schaars mogelijk kleedt en rustig fietst, zodat je je niet in het zweet trapt.' Patberg kreeg onlangs een bescheiden subsidie voor vervolgonderzoek. De reumakliniek zal patiënten medewerking vragen. 'Dat er reumatologen meewerken is fantastisch', vindt Patberg. 'De vroegere behandeling van pappen en nathouden moet anders: droog houden juist! Geen dekens maar de zweep erover, de kou in, als het kan op de fiets!'
Het proefschrift Weather and rheumatoid arthritis is te koop (10 euro) bij de auteur: w.r.patberg@rned.umcg.nl
Informatie op Internet: http://www.bioweer.nl/wetenschap-dr-wr- ... reuma.html
http://dissertations.ub.rug.nl/facultie ... r.patberg/
september / oktober 2005
